Հող։ Հողի նշանակությունը

Հողը երկրի կեղևի՝ բերիությամբ օժտված մակերեսի փուխր շերտն է, որն առաջացել է լեռնային ապարներից, ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական պրոցեսների համատեղ գործոնեության հետևանքով։ Հողը կապող օղակ է հանդիսանում կենդանի օրգանիզմների ու անկենդան բնության միջև։ Հողը այն միջավայրն է, որում փոխազդում են կենսոլորտի տարրերի մեծ մասը, ջուրը, օդը և կենդանի օրգանիզմները։
Հողը կազմված է մի քանի շերտերից, որոնք առաջանում են մայրական լեռների ապարների, կլիմայի, բույսերի ու կենդանիների ու տեղանքի ռելիեֆի փոխազդեցության հետևանքով։ Մակերեսային շերտը բնակեցված է կենդանիների, մանրէների, բույսերի բազմաթիվ տեսակներով և դրանց մնացորդներով, որոնք կազմում են հումուսի հիմքը։ Հումուսը կայուն օրգանական նյութ է, որը պահպանվում է քայքայման հիմնական գործընթացների ավարտից հետո։ Հողը կազմող տարրերը կարող են գտնվել երեք ֆիզիկական վիճակներում՝ պինդ, հեղուկ, գազային։ Պինդ վիճակում գերակշռում են հանքային գոյացությունները և օրգանական նյութերը, այդ թվում և հումուսը։ Հողի հեղուկ վիճակը, այսպես կոչված, հողային լուծույթը, կազմում է ջուրը՝ նրանում լուծված հանքային միացություններով, ինչպես նաև՝ գազերով։

Рубрика: էկոլոգիա | Оставить комментарий

Զաքարյանների իշխանապետությունը Հայաստանում

Զաքարյանների իշխանապետությունը Հայաստանում։ Իշխանական նոր տները։ Հյուսիսային ու կենտրոնական Հայաստանում սելջուկների լծի թոթափումից հետո ազատագրված հայկական հողերը վրաց արքունիքի կողմից հիմնականում տրվեցին Զաքարյաններին։ Վերջիններս, վրաց պետության հովանավորությամբ ունենալով ներքին լայն ինքնուրույնություն, ստեղծեցին իրենց իշխանապետությունը, որն իր մեջ ընդգրկեց Շիրակը՝ Անի մայրաքաղաքով, Արարատյան դաշտը, Արաքս գետի միջին հոսանքը, Սևանի շրջակայքը։

Читать далее

Рубрика: Պատմություն | Оставить комментарий

Գրական անուն

Չարենցը Գուրգեն Մահարիին պատմել է, թե Կարս էր եկել Չարենց ազգանունով մի բժիշկ, որի ցուցատախտակի «Չարենց» մակագրությունն էլ վերցրել է։ Պատանեկան տարիների մտերիմները այլ բացատրություններ էլ են տալիս։ Ըստ Կարինե Քոթանջյանի՝ բանաստեղծը Չարենց է մկրտվել, որովհետև մանկուց է եղել չար երեխա։ Նրան այնքան են չար ասել, որ Չարենց էլ մնացել է։ Իսկ Անուշավան Ջիդեջյանը (Վիվան) բանաստեղծի կողմից վկայել է, որ Չարենց անունն առաջացել է Ալեքսանդր Պուշկինի «Անչար» ոտանավորի հնչյունական տեղաշարժերի արդյունքում, անչարը ծառատեսակ է, որ աճում է անապատում, և որի արմատները թույն են արտադրում։

Читать далее

Рубрика: Գրականություն | Оставить комментарий

09.03

Հայկական իշխանությունների առաջացումը։ Վերը նշված շրջաններում հաստատված հայ իշխանների մի մասը ծառայություն է անցնում Բյուզանդական կայսրությունում. որոշակի տարածքների կառավարումը հանձնվում էր նրանց։ Այս ճանապարհով Բյուզանդիան աշխատում էր ամրապնդել կայսրության արևելյան սահմանները, քանի որ այստեղ հաստատված հոծ հայ բնակչությունն անհրաժեշտության դեպքում կպաշտպաներ այս տարածքները թշնամիների, մասնավորապես սելջուկների հարձակումներից։ Այդ իշխաններից էր Ապլշարիպ Արծրունին որը Սենեքիմ Արծրունու հետ տեղափոխվել էր Սեբաստիա։ 1042թ. նա նշանակվեց Կիլիկիայի կառավարիչ (ստրատեգոս)։ Նրան էին հանձնվել Ադանա, Մսիս, Տարսոն քաղաքները և Լամբրոն Պապեռոն բերդերը։ Հետագայում Ապլշարիպ Արծրունին Լամբրոնը և շրջակա գյուղերը նվիրում է Գանձակից Կիլիկիա տեղափոխված Օշին իշխանին, որն ամուսնացել էր նրա աղջկա հետ։ Այսպես Լամբրոն ամրոցում հաստատվում է Հեթումյան իշխանական տունը։

Читать далее

Рубрика: Պատմություն | Оставить комментарий

ԲԱՐՁՐԻՑ

Իմ բարի սըրտի էն մեծ խոհերից,
Էն մեծ խոհերի անհուն խոտերից՝
Կամեցավ՝ ելավ իր հըզոր հոգին,
Որ բարձրից նայի աստծու աշխարհքին։

Ու պայծառ ցոլաց դեպ վերին այեր՝
Մարդկային ամեն հնարքներից վեր,
Վե՛ր ամեն շուքից և շամանդաղից՝
Մինչև լուսեղեն ոլորտն անթախիծ

Ու իր հարազատ բարձունքից լույս՝

Անչար, անաչառ, անդորր ու անհույզ՝
Պարզ, ամենատես հայացքովը նա
Ճառագեց ներքևի՝ աշխարհքի վրա։

Рубрика: Գրականություն | Оставить комментарий

28.02

Անց կացան…
Օրերըս թըռան, անց կացան.
Ախ ու վախով, դարդերով
Սիրտըս կերան, անց կացան։

Վերջացավ…
Կյանքս մաշվեց, վերջացավ.
Ինչ հույս արի՝ փուչ էլավ,
Ինչ խնդություն՝ վերջը ցավ։

Հիմա բացել են հանդես
Երգիչները իմ անտես.
Ջան, հայրենի ծղրիդներ,
Ո՞վ է լսում հիմի ձեզ։

Читать далее

Рубрика: Գրականություն | Оставить комментарий

Դաս 2. Տնտեսագիտության երեք հիմնական հարցերը։ Սեփականությունը և դրա տեսակները

Տնտեսագիտության երեք հիմնական հարցերը
Ռեսուրսների սահմանափակության պայմաններում բարիքներ արտադրողները ստիպված են դրանք օգտագործել խնայողաբար և նպատակային։ Դա ենթադրում է, որ պետք է մարդկանց պահանջմունքների բավարարմանն ուղղված բարիքներն արտադրել նվազագույն ծախսերով։ Որպեսզի մարդիկ սահմանափակ ռեսուրսների պայմաններում կարողանան իրենց պահանջմունքների բավարարմանն անհրաժեշտ բարիքները արտադրել նվազագույն ծախսերով, պետք է պատասխանեն հետևյալ հարցերին՝
1. Ի՞նչ է արտադրել,
2. Ինչպե՞ս արտադրել,
3. ո՞ւմ համար արտադրել։
Ի՞նչ արտադրել խնդրի լուծումը կապված է բարիքների տեսակների արտադրության ընտրության հետ։ Բարիքների արտադրությունը կախված է դրանց նկատմամբ ձևավորված պահանջարկից։ Ելնելով բարիքների նկատմամբ հասարակության անդամների առկա պահանջարկի կառուցվածքից՝ արտադրվում են անհրաժեշտ քանակությամբ բարիքներ։ Պահանջարկի կառուցվածքը պայմանավորված է հասարակության զարգացման աստիճանով, ազգային առանձնահատկություններով, ավանդույթներով և այլն։ Հետամնաց և զարգացած երկրներում մարդկանց պահանջարկի կառուցվածքը տարբեր է։
Ինչպե՞ս արտադրելու խնդրի լուծումը կապված է բարիքների արտադրության համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիաների օգտագործման հետ։ Օրինակ՝ կոշիկի, կոստյումի, ավտոմեքենաների արտադրության ժամանակ կիրառվում են համապատասխան տեխնոլոգիաներ։ Դրանք ապահովում են տարբեր ռեսուրսների օգտագործման այնպիսի համակցություն, որի դեպքում այս կամ այն բարիքի արտադրությունն իրականացվում է նվազագույն ծախսերով։ Օրինակ՝ կոշիկ արտադրելու համար օգտագործվում են տարբեր տեսակի հումք և նյութեր, սարքավորումներ, աշխատանք և այլն։ Կոշիկի արտադրության տեխնոլոգիական թույլ է տալիս այդ ռեսուրսներն օգտագործել այնպիսի հարաբերակցությամբ, որ նվազագույն ծախսերով հնարավոր լինի հասնել առավելագույն արդյունքի։ Այսինքն՝ առկա ռեսուրսներն օգտագործել խնայողաբար, որպեսզի արտադրվի ավելի մեծ քանակությամբ կոշիկ։

Рубрика: Հասարակագիտություն | Оставить комментарий

Կենդանական ռեսուրսների պահպանումը և վերականգնումը

Կենդանական ռեսուրսների պահպանման ու վերականգնման գլխավոր ուղղություններն են
•Կենդանիների համար միջավայր ծառայող ջրային և բուսական ռեսուրսների պահպանում և վերականգնում
•Որսի կարգավորում
•Կենսատեխնիկական միջոցառումների կիրառում
•Կլիմայաավարժեցում և վերաբնակեցում
•Ձկների ձվադրման և միգրիցիայի ուղիների պահպանում
•Արժեքավոր ձկնատեսակների մրցակիցների ոչնչացում
•Աքվակուլտուրայի զարգացում
•Հատուկ պահպանվող տարածքներ ստեղծում
Կենդանական ռեսուրսների պահպանման և ռացիոնալ օգտագործման միջոցառումները շատ առանձնահատուկ են։ Այդ միջոցառումների համակարգում գլխավորը կենդանիների որսի կարգավորումն է։ Դա նշանակում է, որ որսը պետք է կատարվի հատուկ կանոնակարգով, որոշակի ժամկետներում որոշակի քանակով, իսկ առանձին դեպքերում պետք է ընդհանրապես արգելվի։
Որսի կարգավորումից բացի, կարևոր նշանակություն ունի որսահանդակների պահպանումը, այսինքն՝ այն վայրերի, որտեղ կենդանիների գոյության բնական պայմանները նպաստավոր են։ Մարդու տնտեսական գործոնեության հետևանքով վատթարանում են կենդանիների բնակատեղի պայմանները։ Ճահիճները չորանում են, գետերն ու լճերը ծանծաղում են և աղտոտվում տարբեր թունավոր նյութերով։ Այս բոլորը բացասաբար է ազդում ջրլող թռչունների և ջրում բնակվող կենդանիների վրա։ Այսպիսի դեպքերում դրական արդյունք և տալիս արհեստական ջրավազանների ստեղծումը չվող թռչունների բնադրման և ընդհանրապես կենդանիների բնակության համար։ Մի շարք երկրների փորձը ցույց է տալիս, որ նման տիպի միջոցառումների շնորհիվ հնարավոր է դառնում ոչ միայն կանխել որսի թռչունների և կենդանիների թվաքանակի նվազումը, այլ նույնիսկ վերականգնել դրանց պաշարները։
Կենդանիների պահպանման և ռացիոնալ օգտագործման համար կարևոր նշանակություն ունեն կենսատեխնիկական միջոցառումները։
Վերաբնակեցման շնորհիվ հնարավոր եղավ վերականգնել ոչնչացման եզրին հասած մի շարք կենդանիներ քանակը (սամույր, կուղբ, ծովակատու, սայգակ), իսկ որոշ կենդանիներ փրկել իսպառ ոչնչացումից (զուբր, ուսուրական վագր, սպիտակ արջ)։ Կենդանիների պահպանության միջոցառումների շարքում յուրահատուկ տեղ են գրավում ձկների պահպանումը և վերարտադրության կազմակերպումը։ Կարգավորվում են որսի քանակը և ժամկետները, հատուկ պահպանության տակ են վերցվում ձկների ձվադրման վայրերը և միգրացիայի ուղիները։ Վերջին ժամանակները համաշխարհային ձկնաբուծության բնագավառում արագ թափով աճում է աքվակուլտուրայի դերը։ Դա ջրային անասնապահության է, երբ ջրային պայմաններում կատարվում են կենդանիների ընտելացում։

Рубрика: էկոլոգիա | Оставить комментарий

ԻՄ ԵՐԳԸ

Գանծեր ունեմ անտա՛կ, անծե՛ր,
Ես հարուստ եմ, ջա՛ն, ես հարուստ
Ծով բարություն, շընորհք ու սեր
Ճոխ պարգև եմ առել վերուստ։

Անհուն հանքը իմ գանձերի,
Սիրտս է առատ, լեն ու ազատ.
Ինչքան էլ որ բաշխեմ ձըրի-
Սերն անվերջ է, բարին՝ անհատ։

Երկյուղ չունեմ, ահ չունեմ ես

Գողից, չարից, չար փորձանքից,
Աշխարհով մին՝ ահա էսպես
Շաղ եմ տալիս իմ բարձունքից։

Ես հարուստ եմ, ես բախտավոր
Իմ ծընընդյան պայծառ օրեն,

Էլ աշխարհ չեմ գալու հո նոր,
Իր տրվածն եմ տալիս իրեն։

Рубрика: Գրականություն | Оставить комментарий

Զաքարյանների իշխանապետությունը Հայաստանում

Իշխանական նոր տները։ Հյուսիսային ու կենտրոնական Հայաստանում սելջուկների լծի թոթափումից հետո ազատագրված հայկական հողերը վրաց արքունիքի կողմից հիմնականում տրվեցին Զաքարյաններին։ Վերջիններս, վրաց պետություն հովանավորությամբ ունենալով ներքին լայն ինքնուրույնություն, ստեղծեցին իրենց իշխանապետությունը, որն իր մեջ ընդգրկեց Շիրազը՝ Անի մայրաքաղաքով, Արարատյան դաշտը, Արաքս գետի միջին հոսանքը, Սևանի շրջակայքը։

Читать далее

Рубрика: Պատմություն | Оставить комментарий